Azerbejdżan
ArmeniaKluczowe liczby
Kto walczy
Azerbejdżan
- Siły Zbrojne Azerbejdżanu
- Państwowa Służba Graniczna Azerbejdżanu
- Turcja (wsparcie polityczne i wojskowe, jawne w 2020 r.)
- Izrael (główny dostawca uzbrojenia, według doniesień)
Armenia (a do września 2023 także samozwańcza Republika Arcachu)
- Siły Zbrojne Armenii
- Armia Obrony Arcachu (rozwiązana we wrześniu 2023)
- Rosja (sojusznik w ramach OUBZ i baza w Giumri; relacje napięte od 2023 r.)
- Francja (sprzedaż broni od 2023 r.)
- Indie (sprzedaż broni, według doniesień)
Liczebność sił to szacunki stanu osobowego lub liczby bojowników, zwykle według IISS, oświadczeń rządowych lub analiz specjalistycznych; siły nieregularne szczególnie trudno policzyć. Dopisek „według doniesień” oznacza wsparcie zewnętrzne, któremu strona wspierająca zaprzecza lub którego nie potwierdziła.
Tło
Górski Karabach, górzysty region z ormiańską większością, został w 1923 r. włączony do radzieckiego Azerbejdżanu jako obwód autonomiczny. W lutym 1988 jego rada obwodowa zagłosowała za przyłączeniem do Armenii, co wywołało pogromy, masowe wysiedlenia, a po rozpadzie ZSRR w 1991 r. – pełnoskalową wojnę. Gdy w maju 1994 r. zawarto rozejm na mocy protokołu biszkeckiego, siły ormiańskie kontrolowały Górski Karabach i siedem okolicznych rejonów Azerbejdżanu; zginęło według szacunków 25 000–30 000 osób, a około miliona osób, w większości Azerów, zostało przesiedlonych. Samozwańcza Republika Arcachu nie została uznana przez żadne państwo, a mediacja Grupy Mińskiej OBWE nigdy nie doprowadziła do porozumienia.
Po czterodniowej eskalacji w kwietniu 2016 Azerbejdżan, dozbrojony w tureckie i izraelskie drony, 27 września 2020 rozpoczął 44-dniową wojnę i odzyskał większość okupowanych rejonów oraz część samego Karabachu. Na mocy zawieszenia broni wynegocjowanego przez Rosję 10 listopada 2020 r. rozmieszczono około 2000 rosyjskich żołnierzy sił pokojowych, a jedynym połączeniem enklawy z Armenią pozostał korytarz laczyński; w wojnie zginęło ponad 7000 żołnierzy i cywilów. Starcia na granicy państwowej Armenii i Azerbejdżanu we wrześniu 2022 pochłonęły około 300 kolejnych ofiar, a od grudnia 2022 Azerbejdżan blokował korytarz laczyński.
19–20 września 2023 Azerbejdżan w jednodniowej ofensywie zajął resztę Górskiego Karabachu. Siły zbrojne karabaskich Ormian zostały rozwiązane, a w ciągu tygodnia do Armenii uciekło ponad 100 000 osób; Republika Arcachu formalnie przestała istnieć 1 stycznia 2024, a rosyjskie siły pokojowe wycofały się w połowie 2024 r. Azerbejdżan osiedla w regionie własnych dawnych przesiedleńców wewnętrznych, a w latach 2025–2026 sądził byłych przywódców karabaskich Ormian, skazując w lutym 2026 byłego ministra stanu Rubena Wardaniana na 20 lat więzienia.
Armenia i Azerbejdżan uzgodniły tekst traktatu pokojowego w marcu 2025 i parafowały go na szczycie w Białym Domu 8 sierpnia 2025 r. Jednocześnie podpisały wspólną deklarację, wystąpiły ze wspólnym wnioskiem o rozwiązanie Grupy Mińskiej OBWE (co nastąpiło 1 września 2025 r.) i poparły kierowany przez USA plan Trasy Trumpa na rzecz Międzynarodowego Pokoju i Dobrobytu (TRIPP) – liczącego około 43 km korytarza kolejowego, drogowego i energetycznego przez armeńską prowincję Sjunik, który ma połączyć Azerbejdżan z jego eksklawą Nachiczewan i pozostać pod suwerennością Armenii, a prawa do jego zagospodarowania mają przypaść USA. Azerbejdżan zapowiada, że nie podpisze traktatu, dopóki Armenia nie usunie z preambuły konstytucji odwołania do deklaracji niepodległości z 1990 r., którą Baku odczytuje jako roszczenie terytorialne; wymaga to referendum, a partia Paszyniana, Umowa Obywatelska – która 7 czerwca 2026 r. ponownie wygrała wybory, zdobywając 49,8% głosów i 64 mandaty – nie może go rozpisać bez większości dwóch trzecich. Delimitację przeprowadzono tylko na jednym odcinku granicy (Tawusz, 2024), która pozostaje zmilitaryzowana, ale od początku 2024 r. nie odnotowano na niej żadnego śmiertelnego incydentu. 1 października 2026 azerbejdżański żołnierz, który przedostał się do Armenii, postrzelił kobietę we wsi Szaki, po czym został zatrzymany; 15 października 2026 r. Paszynian postawił sobie za cel podpisanie i ratyfikowanie traktatu przed 2031 r.
Ostatnie wydarzenia
- 15 października 2026Paszynian mówi, że postawił sobie za cel podpisanie i ratyfikowanie traktatu pokojowego z Azerbejdżanem przed 2031 r., przyznając, że referendum konstytucyjne, którego domaga się Baku, nie odbędzie się w najbliższym czasie. źródło ↗
- 1 października 2026Azerbejdżański wojskowy, który 29 września opuścił posterunek, przedostaje się do Armenii i w Szaki w prowincji Sjunik rani kobietę strzałem w nogę; armeńskie służby bezpieczeństwa zatrzymują go i wszczynają postępowanie karne. źródło ↗
- 23 września 2026USA przedstawiają w Nowym Jorku kolejne etapy realizacji korytarza TRIPP; przedstawiciel Departamentu Stanu mówi, że prace budowlane w Armenii „jeszcze nie ruszyły”, studium wykonalności linii kolejowej ma być gotowe do początku 2027 r., a od sierpnia 2025 nie doszło do żadnych naruszeń zawieszenia broni. źródło ↗
- 12 września 2026Azerbejdżan organizuje dla około 150 zagranicznych dyplomatów wizytę w klasztorach Gandzasar i Dadiwank, przedstawiając je jako dziedzictwo Albanii Kaukaskiej; Armenia protestuje, ale nie dopuszcza, by spór zakłócił proces pokojowy. źródło ↗
- 31 sierpnia 2026Alijew i Paszynian spotykają się w Biszkeku na marginesie szczytu SOW, omawiają realizację TRIPP i delimitację granicy oraz uzgadniają, że będą kontynuować bezpośrednie dwustronne działania na rzecz pokoju; nowych porozumień nie ogłaszają. źródło ↗
- 16 lipca 2026Wysoki rangą azerbejdżański urzędnik powtarza, że Baku nie podpisze ostatecznego traktatu, dopóki Armenia nie zmieni preambuły swojej konstytucji. źródło ↗
- 7 czerwca 2026Umowa Obywatelska wygrywa wybory parlamentarne w Armenii (64 mandaty, Silna Armenia 29, Sojusz „Armenia” 12), ale nie uzyskuje większości dwóch trzecich potrzebnej do poddania nowej konstytucji pod referendum. źródło ↗
Kalendarium
- 20 lutego 1988Rada obwodowa Górskiego Karabachu głosuje za przeniesieniem regionu z radzieckiego Azerbejdżanu do Armenii; po obu stronach dochodzi do pogromów i wysiedleń.
- grudzień 1991Wraz z rozpadem Związku Radzieckiego wybucha pełnoskalowa wojna; do 1993 r. siły ormiańskie opanowują Górski Karabach i siedem okolicznych rejonów Azerbejdżanu.
- 12 maja 1994Wynegocjowany przez Rosję rozejm na mocy protokołu biszkeckiego kończy pierwszą wojnę; bilans to szacunkowo 25 000–30 000 zabitych i około miliona przesiedlonych.
- 2 kwietnia 2016Czterodniowa wojna na linii styku pochłania znacznie ponad sto ofiar; Azerbejdżan zajmuje niewielkie obszary.
- 27 września 2020Azerbejdżan rozpoczyna 44-dniową drugą wojnę o Górski Karabach; zawieszenie broni wynegocjowane przez Rosję 10 listopada zwraca Azerbejdżanowi większość okupowanych terytoriów i przewiduje rozmieszczenie około 2000 rosyjskich żołnierzy sił pokojowych.
- 13 września 2022Dwa dni walk na granicy państwowej Armenii i Azerbejdżanu pochłaniają życie około 300 żołnierzy – to najkrwawsze starcia od 2020 r.
- 12 grudnia 2022Korytarz laczyński blokują azerbejdżańscy aktywiści, a później azerbejdżańskie punkty kontrolne; Górski Karabach zostaje na dziewięć miesięcy odcięty od Armenii.
- 19 września 2023Jednodniowa ofensywa Azerbejdżanu zmusza karabaskie siły ormiańskie do kapitulacji; ponad 100 000 Ormian ucieka do Armenii w ciągu tygodnia, a 1 stycznia 2024 Republika Arcachu zostaje rozwiązana.
- 19 kwietnia 2024Armenia i Azerbejdżan uzgadniają przebieg pierwszego odcinka granicy w Tawuszu; 24 maja cztery wsie zostają zwrócone Azerbejdżanowi. Do połowy 2024 r. rosyjskie siły pokojowe wycofują się z Karabachu.
- 13 marca 2025Erywań i Baku ogłaszają uzgodnienie pełnego tekstu traktatu pokojowego; Azerbejdżan uzależnia jego podpisanie od zmian w konstytucji Armenii.
- 8 sierpnia 2025Na szczycie w Białym Domu Alijew i Paszynian podpisują wspólną deklarację, parafują traktat pokojowy, zwracają się do OBWE o rozwiązanie Grupy Mińskiej i popierają zarządzany przez USA korytarz tranzytowy TRIPP przez Sjunik; OBWE zamyka proces miński 1 września.
- 4 lutego 2026Alijew i Paszynian spotykają się w Abu Zabi i odnotowują początek bezpośredniego handlu, eksportu azerbejdżańskiego paliwa do Armenii oraz tranzytu zboża przez Azerbejdżan.
- 7 czerwca 2026Umowa Obywatelska Paszyniana wygrywa wybory parlamentarne w Armenii, zdobywając 49,8% głosów i 64 mandaty, ale nie uzyskuje większości dwóch trzecich potrzebnej do rozpisania referendum konstytucyjnego.
- 1 października 2026Azerbejdżański żołnierz, który przedostał się do Armenii, strzela do kobiety i rani ją we wsi Szaki w prowincji Sjunik, po czym zostaje zatrzymany; obie strony pozostają w kontakcie w tej sprawie.
- 15 października 2026Paszynian oświadcza członkom rządu, że zamierza podpisać i ratyfikować traktat pokojowy z Azerbejdżanem przed 2031 r.
Szczegółowe dane o ofiarach i przesiedleniach
| Miara | Dolny | Górny | Co obejmuje liczba · źródło |
|---|---|---|---|
| Zabici ogółem (narastająco) | 33 000 | 39 000 | Przybliżony łączny bilans za lata 1988–2023, oparty na danych zebranych różnymi metodami. Pierwsza wojna (1988–94): od ~25 000 (Human Rights Watch) do ~30 000 (CFR i większość doniesień prasowych). Kwiecień 2016: od 137 (UCDP) do kilkuset. Wojna z 2020 r.: od ~6900 według oficjalnych bilansów (Azerbejdżan 2906 żołnierzy i 100 cywilów; strona ormiańska 3825 żołnierzy i 85 cywilów) do 7528 (UCDP). Starcia graniczne we wrześniu 2022: ~290 według danych samych stron. Ofensywa we wrześniu 2023: od ~420 zabitych w walkach według danych oficjalnych (Azerbejdżan 192 żołnierzy; karabascy Ormianie ponad 200 żołnierzy i około 10 cywilów; 5 rosyjskich żołnierzy sił pokojowych) do 442 (UCDP), a ponadto około 290 zgonów niezwiązanych z walkami podczas exodusu (wybuch składu paliwa i zgony w drodze). Nie ma jednej miarodajnej liczby; o przedziale decydują głównie szacunki z lat 1988–94. cfr.org ↗ |
| Zabici kombatanci | 6731 | 7405 | Wyłącznie oficjalne bilanse z lat 2020–2023. Wartość dolna = wojna z 2020 r. (Ministerstwo Obrony Azerbejdżanu 2906; władze Armenii 3825). Wartość górna uwzględnia też wrzesień 2022 (Armenia 202 zabitych lub zaginionych; Azerbejdżan 80) oraz wrzesień 2023 (około 200 żołnierzy karabaskich Ormian i 192 żołnierzy azerbejdżańskich; zginęło też 5 rosyjskich żołnierzy sił pokojowych). Nie obejmuje wojny z lat 1988–94 ani walk z kwietnia 2016, dla których brak wiarygodnego podziału na straty wojskowe i cywilne. en.wikipedia.org ↗ |
| Zabici cywile | 189 | 488 | Tylko lata 2020–2023. Wojna z 2020 r.: 100 cywilów azerbejdżańskich (Prokurator Generalny) i 85 cywilów po stronie ormiańskiej; wrzesień 2022: 4 cywilów ormiańskich; wrzesień 2023: 11 cywilów zabitych w ofensywie (10 Ormian, 1 Azerbejdżanin) oraz 218 ofiar wybuchu składu paliwa w Stepanakercie 25 września 2023 i 70 osób zmarłych w drodze do Armenii (zgony niezwiązane z walkami; łącznie 288). Ofiar cywilnych wojny z lat 1988–94 (tysiące, w tym zabójstwa w Chodżałach i Sumgaicie) nie uwzględniono z powodu braku wiarygodnego podziału. en.wikipedia.org ↗ |
| Ranni | 22 691 | 23 265 | Dane oficjalne. Wojna z 2020 r.: 11 110 azerbejdżańskich wojskowych i 416 cywilów; około 11 000 wojskowych i 165 cywilów po stronie ormiańskiej. Wartość górna uwzględnia też wrzesień 2022 (Azerbejdżan 281, Armenia 293). Wcześniejszych wojen nie uwzględniono. en.wikipedia.org ↗ |
| Zgony w ostatnich 12 miesiącach | 0 | 0 | Między październikiem 2025 a połową października 2026 nie zgłoszono żadnych zgonów związanych z walkami. Dane UCDP (za Our World in Data) wykazują 0 zgonów związanych z konfliktem zarówno w Armenii, jak i w Azerbejdżanie w 2025 r.; amerykańscy urzędnicy oświadczyli we wrześniu 2026, że od szczytu w sierpniu 2025 nie doszło do żadnych naruszeń zawieszenia broni. W jedynej transgranicznej strzelaninie, 1 października 2026 r. w Szaki, ranna została jedna osoba cywilna. ourworldindata.org ↗ |
| Osoby wewnętrznie przesiedlone | 600 000 | 1 000 000 | Wojna z lat 1988–94: około miliona przesiedlonych po obu stronach (Human Rights Watch 1994; ACAPS), w większości Azerów z Karabachu i okolicznych rejonów, z których około 600 000 przez dziesięciolecia pozostawało zarejestrowanych w Azerbejdżanie jako przesiedleńcy wewnętrzni (RFE/RL). W wyniku wojny z 2020 r. tymczasowo przesiedlonych zostało około 90 000–100 000 karabaskich Ormian i około 40 000 Azerów. Azerbejdżański program „Wielkiego Powrotu” zakłada osiedlenie 140 000 byłych przesiedleńców wewnętrznych do końca 2026 r.; według danych z 2025 r. powróciło około 13 700 osób. hrw.org ↗ |
| Uchodźcy za granicą | 100 000 | 115 257 | Etniczni Ormianie, którzy po ofensywie z września 2023 uciekli z Górskiego Karabachu do Armenii: ponad 100 000 do 29 września 2023 (UNHCR; według rządu Armenii 100 417 w tamtym tygodniu), a do połowy 2024 r. – 115 257 osób zarejestrowanych przez armeńską Służbę ds. Migracji i Obywatelstwa (aktualizacja operacyjna UNHCR Armenia); liczba ta obejmuje część osób przybyłych wcześniej. unhcr.org ↗ |
Klasyfikacja intensywności: Poniżej progu UCDP wynoszącego 25 ofiar śmiertelnych: UCDP/Our World in Data odnotowują 0 zgonów związanych z konfliktem w Armenii i Azerbejdżanie w 2025 r., a między październikiem 2025 a połową października 2026 nie zgłoszono żadnego śmiertelnego incydentu zbrojnego. Oznaczony jako „zamrożony”: wojna zakończyła się w wymiarze militarnym, a traktat pokojowy parafowano w sierpniu 2025 r., lecz wciąż nie został podpisany, granica zaś pozostaje zmilitaryzowana. Uwzględniony jako konflikt o dużym znaczeniu dla opinii publicznej; „konflikt o małej skali” to najniższa dostępna kategoria.
Kraje dotknięte konfliktem
Najczęściej zadawane pytania
Kto walczy w konflikcie „Konflikt ormiańsko-azerbejdżański (Górski Karabach)”?
Azerbejdżan (Siły Zbrojne Azerbejdżanu, Państwowa Służba Graniczna Azerbejdżanu), wsparcie: Turcja (wsparcie polityczne i wojskowe, jawne w 2020 r.) i Izrael (główny dostawca uzbrojenia, według doniesień); strona przeciwna: Armenia (a do września 2023 także samozwańcza Republika Arcachu) (Siły Zbrojne Armenii, Armia Obrony Arcachu (rozwiązana we wrześniu 2023)), wsparcie: Rosja (sojusznik w ramach OUBZ i baza w Giumri; relacje napięte od 2023 r.), Francja (sprzedaż broni od 2023 r.) i Indie (sprzedaż broni, według doniesień).
Ile osób zginęło?
Szacunki mówią o 33 000–39 000 zabitych według stanu na 15 października 2026. Przybliżony łączny bilans za lata 1988–2023, oparty na danych zebranych różnymi metodami. Pierwsza wojna (1988–94): od ~25 000 (Human Rights Watch) do ~30 000 (CFR i większość doniesień prasowych). Kwiecień 2016: od 137 (UCDP) do kilkuset. Wojna z 2020 r.: od ~6900 według oficjalnych bilansów (Azerbejdżan 2906 żołnierzy i 100 cywilów; strona ormiańska 3825 żołnierzy i 85 cywilów) do 7528 (UCDP). Starcia graniczne we wrześniu 2022: ~290 według danych samych stron. Ofensywa we wrześniu 2023: od ~420 zabitych w walkach według danych oficjalnych (Azerbejdżan 192 żołnierzy; karabascy Ormianie ponad 200 żołnierzy i około 10 cywilów; 5 rosyjskich żołnierzy sił pokojowych) do 442 (UCDP), a ponadto około 290 zgonów niezwiązanych z walkami podczas exodusu (wybuch składu paliwa i zgony w drodze). Nie ma jednej miarodajnej liczby; o przedziale decydują głównie szacunki z lat 1988–94. Liczbę zabitych cywilów szacuje się na 189–488. Dane pochodzą ze źródeł wymienionych na tej stronie i różnią się metodą; zastrzeżenia podano powyżej.
Czy konflikt „Konflikt ormiańsko-azerbejdżański (Górski Karabach)” nadal trwa w 2026 r.?
Stan na 23 października 2026: Zamrożony — Trwający trzy dekady konflikt o Górski Karabach zakończył się w wymiarze militarnym we wrześniu 2023 r., gdy Azerbejdżan odzyskał enklawę, a praktycznie cała jej ormiańska ludność – ponad 100 000 osób – uciekła do Armenii. Armenia i Azerbejdżan parafowały traktat pokojowy w Białym Domu 8 sierpnia 2025 r., ale w październiku 2026 r. wciąż pozostaje on niepodpisany: Baku domaga się, by Armenia najpierw zmieniła konstytucję, a partia premiera Paszyniana po wyborach z czerwca 2026 nie ma w parlamencie większości dwóch trzecich potrzebnej do rozpisania referendum. Zawieszenia broni z 2020 i 2023 r. są przestrzegane, w ciągu ostatniego roku nie odnotowano żadnego śmiertelnego incydentu granicznego, a budowa wspieranego przez USA szlaku tranzytowego TRIPP przez południową Armenię ma się rozpocząć najwcześniej w 2027 r.
Kiedy się zaczął?
Obecna faza rozpoczęła się 27 września 2020 — 6 lat temu, ale korzenie konfliktu sięgają 1988 r.
Źródła
- CFR Global Conflict Tracker — Tensions Between Armenia and Azerbaijan cfr.org
- UCDP — Azerbaijan country page ucdp.uu.se
- Our World in Data (UCDP) — deaths in armed conflicts, Azerbaijan and Armenia ourworldindata.org
- International Crisis Group — Azerbaijan / CrisisWatch crisisgroup.org
- CACI Analyst — The Armenia-Azerbaijan Peace Process Enters 2026 cacianalyst.org
- RFE/RL — US set to unveil next steps for TRIPP (Sept 2026) rferl.org
- Human Rights Watch — Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh (1994) hrw.org
- UNHCR Armenia — operational update 2024 (Karabakh refugees) unhcr.org
Więcej konfliktów
Wojna rosyjsko-ukraińska
Gruzja – Abchazja i Osetia Południowa (regiony okupowane przez Rosję)
Spór kosowsko-serbski (północne Kosowo)Cytowanie tej strony i link do niej
Glostats. (2026). Konflikt ormiańsko-azerbejdżański (2026). Pobrano 23 października 2026 z https://glostats.com/pl/konflikty/armenia-azerbaijan/<a href="https://glostats.com/pl/konflikty/armenia-azerbaijan/">Konflikt ormiańsko-azerbejdżański (2026)</a> — GlostatsDane z tej strony można cytować, przedstawiać na wykresach i ponownie publikować pod warunkiem podania źródła wraz z linkiem do tej strony. Warunki · Pobierz dane w formacie CSV · Osadź licznik na żywo.
Ta strona podsumowuje publicznie dostępne doniesienia i nie opowiada się po żadnej ze stron. Dane o ofiarach i liczebności sił to szacunki zestawione 23 października 2026; metodę i datę każdej liczby podaje jej źródło. Strona wygenerowana 23 października 2026. Jak działa ten monitor.